Balanceren als docent tussen zelf autonomie krijgen en autonomie bieden aan studenten

balans

In 2016 is in het Tijdschrift voor Hoger Onderwijs het artikel ‘De autonomie-ondersteunende doceerstijl in excellentieprogramma’s: de invloed van mindset, motivatie en druk vanuit de sociale werkomgeving’ verschenen. Deze blog geeft een samenvatting van dit artikel en een aantal toepassingsmogelijkheden voor docenten en opleidingscoördinatoren in de praktijk

Samenvatting

Excellentieprogramma’s staan sinds de start van het Sirius Programma in 2008 hoog op de nationale onderwijsagenda. Intrinsiek gemotiveerde honoursstudenten prefereren docenten die hun motivatie voeden door autonomie-ondersteuning, gecombineerd met het bieden van structuur en verbondenheid. Deze studie richt zich op de samenhang tussen hoe een docent bepaalde aspecten in zijn/haar sociale werkomgeving ervaart en welke invloed dat heeft op zijn/haar doceerstrategie, in het bijzonder de strategie die autonomie ondersteunt.

Factoren waar naar gekeken is vanuit de werkomgeving zijn: motivatie van de docent, mindset en druk vanuit de werksituatie. De doceerstrategie waarnaar gekeken is, is de autonomie-ondersteunende doceerstijl. Docenten die werken vanuit een autonomie-ondersteunende doceerstijl richten zich op het bevorderen van autonoom gedrag. Het gaat hierbij om het identificeren, voeden en het opbouwen van persoonlijke interesses en waarden (Reeve & Jang, 2006). Docenten ruimen tijd in om studenten een probleem op hun eigen manier te laten oplossen of om te experimenteren om nieuwe dingen te ontdekken. De motivatie en de zelfregulatie wordt gevoed door te werken met uitdagende opdrachten, die vrijheid bieden om keuzes te maken.

Van belang is dat de docent een zinvolle en realistische uitleg geeft over waarom de leerstof toch aandacht verdient. Hij biedt een betekenisvolle rationale (Jang, Reeve, & Deci, 2010) door de student uitleg te bieden zonder gebruik te maken van controlerende taal. De docent biedt structuur (Reeve, 2009; Skinner & Belmont, 1993). Dit doet hij door de leeractiviteiten van de studenten te kaderen en expliciet te zijn over wat er verwacht wordt van de student. Docenten die structuur bieden, worden geassocieerd met een hoger niveau van zelfregulatie (Sierens, Vansteenkiste, Goossens, Soenens, & Dochy, 2009). Structuur wordt door een docent ingezet om de autonomie te ondersteunen en de verbondenheid te faciliteren.

Het creëren van gemeenschap, ook wel community vorming genoemd, is belangrijk voor effectief onderwijs (Kusurkar, 2012; Wolfensberger, 2012). Het contact en de interactie met de docent is een belangrijke determinant voor de leeruitkomsten van de student. Oprechte interesse in de student is de sleutel tot succes en tot het aanzetten van de autonome motivatie van de studenten (Van Lieshout & Bakx, 2014). Om aan de psychologische behoefte verbondenheid tegemoet te komen, is het van belang dat de docent openstaat voor de gedachten, gevoelens en het gedrag van de student.

De onderzochte hypothese luidt: het bieden van een autonomie-ondersteunende doceerstijl aan studenten in extracurriculaire excellentieprogramma’s hangt positief samen met docenten die zelf vrijheid ervaren vanuit hun sociale werkomgeving, die zelf intrinsiek gemotiveerd zijn, en die zelf een growth mindset hebben. Honoursdocenten (N = 47) van zes hogescholen hebben een digitale vragenlijst ingevuld. Correlatieberekeningen laten zien dat een fixed mindset gepaard gaat met het bieden van meer structuur, en dat het ervaren van druk vanuit de sociale werkomgeving gepaard gaat met het bieden van minder autonomie en minder structuur. De balans tussen autonomie en structuur en ervaren werkomgevingsdruk blijft een belangrijk thema voor toekomstig beleid en scholing rondom excellentieprogramma’s.

Handreiking om het artikel te gebruiken in de praktijk voor docenten en ontwikkelaars.

Bijgaand artikel is vertaalt in een overall sheet.

overall-sheet

 

Het artikel heeft geleid tot een groter bewustzijn bij opleidingscoördinatoren van zowel honours als regulier onderwijs over hoe belangrijk het is om als docent zelf autonomie te ervaren om ook echt autonomie aan de student te kunnen bieden. Door de overall sheet zien docenten en managers in een oogopslag wat een autonomie-ondersteunende doceerstijl op kan leveren voor de student. Iedere professional in het onderwijs wil graag nieuwsgierige studenten die minder uitvallen en zich prettig voelen.

Voorbeelden van gebruik door opleidingscoördinatoren:

  • Opleidingscoördinatoren kunnen de samenvattende sheet gebruiken bij een teamoverleg met het management om in gesprek te gaan over hoe de ervaren druk beperkt kan worden bij een nieuwe onderwijsontwikkeling.
  • Bij het formuleren van nieuw beleid ten aanzien van professionalisering kunnen docenten gevraagd worden waarom professionalisering wenselijk is en wat daar voor nodig is. Na dit verzameld te hebben, vullen docenten zelf in hoe zij zich gaan professionaliseren en wanneer zij zich voldoende geprofessionaliseerd voelen.

Voorbeelden van gebruik door docenten:

  • Docenten brengen eigen casuïstiek in en wisselen met elkaar uit wat ze kunnen doen om meer autonomie te bieden, wat zij kunnen doen om meer structuur te bieden en hoe dit goed in balans gebracht kan worden;
  • Docenten kunnen kennis maken met de autonomie-ondersteunende doceerstijl door op de hogeschool een online omgeving in te richten met mooie voorbeelden;
  • De autonomie-ondersteunende doceerstijl kan het referentiepunt worden voor een intervisietraject waarbij elke docent een lessituatie opneemt, dit inbrengt in de intervisie en feedback krijgt om het meer autonomie-ondersteunend te maken. Op deze wijze kan een community gecreëerd worden waarin docenten elkaar didactisch voeden.

Door Tineke Kingma, fellow in de Kenniskring Excellentie in Hoger Onderwijs en Samenleving en coördinator van de Windesheim Honoursprogramma’s.

Volledige gegevens artikel: Kingma, T., Kamans, E., Heijne-Penninga, M., & Wolfensberger, M. V. C. (2016). De autonomie-ondersteunende doceerstijl in excellentieprogramma’s: de invloed van mindset, motivatie en druk vanuit de socialewerkomgeving. Tijdschrift voor Hoger Onderwijs, 34(1), 5-22.

Jang, H., Reeve, J., & Deci, E. L. (2010). Engaging students in learning activities: It is not autonomy support or structure but autonomy support and structure. Journal of Educational Psychology, 102(3), 588. doi:10.1037/a0019682

Kusurkar, R. A. (2012). Motivation in medical students. Oisterwijk, Utrecht. Retrieved from http://dspace.library.uu.nl/handle/1874/234627 on 7 January 2015

Reeve, J. (2009). Why teachers adopt a controlling motivating style toward students and how they can become more autonomy supportive. Educational Psychologist, 44(3), 159-175. doi:10.1080/00461520903028990

Reeve, J., & Jang, H. (2006). What teachers say and do to support students’ autonomy during a learning activity. Journal of Educational Psychology, 98(1), 209. doi:10.1037/0022-0663.98.1.209

Sierens, E., Vansteenkiste, M., Goossens, L., Soenens, B., & Dochy, F. J. R. C. (2009). The synergistic relationship of perceived autonomy support and structure in the prediction of self‐regulated learning. British Journal of Educational Psychology, 79(1), 57-68. doi:10.1348/000709908X304398

Skinner, E. A., & Belmont, M. J. (1993). Motivation in the classroom: Reciprocal effects of teacher behavior and student engagement across the school year. Journal of educational psychology, 85(4), 571. doi:0022-0663/V3/S3.0O

Van Lieshout, S., & Bakx, A. (2014). Pedagogische sensitiviteit stimuleert autonome motivatie. Onderwijsinnovatie, 16(3), 38-39.

Wolfensberger, M. V. C. (2012). Teaching for Excellence. Honors Pedagogies Revealed. Waxmann, Münster.  

 

 

Dit bericht werd geplaatst in Onderzoek & wetenschap en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s