1984 tot 2014: van Big Brother tot the Circle

big brother circle

In het boek 1984, uitgegeven vlak na de 2e wereldoorlog, schets George Orwell een beklemmend totalitair systeem waar de persoonlijke vrijheid totaal uitgebannen werd. Slogans als “War is peace, Freedom is slavery en Ignorance is strength.” De hoofdpersoon Winston moet leren dat zelfstandig denken een misdaad is, als de partij zegt dat 2 + 2 5 is dan is dat zo, als het morgen 3 is, is dat ook zo. Het boek werd gezien als een aangrijpende waarschuwing voor het dreigende communisme. Het grote goed van persoonlijke vrijheid en ons vrije westen moest beschermd worden tegen deze dreiging.

In 2014 lees ik het boek “The circle”van Dave Eggers. In dat boek komt de hoofdpersoon Mae in een bedrijf dat in alle opzichten het droombedrijf is als het gaat om faciliteiten, scholingsmogelijkheden, arbeidsvoorwaarden enzovoorts. Alleen de meest briljante mensen werken daar en ze zijn met zijn allen bezig om  steeds nieuwe manieren te bedenken om informatie te gebruiken om grootschalige vraagstukken op te lossen. “All that happens must be known.”

De parallel met 1984 wordt gaandeweg duidelijk. “Privacy is a crime” en “a secret between two friends, Mae, is an ocean. It’s wide and deep and we lose ourselves in it.” Het individuele belang blijkt uiteindelijk volkomen ondergeschikt te zijn aan het belang van het bedrijf dat alles over iedereen wil weten om daar vervolgens heel veel geld mee te verdienen. Het grote verschil met 1984 is dat in the circle mensen zich geheel vrijwillig overgeven aan de openheid en zich dag en nacht inspannen om aanwezig te zijn in de sociale media en daardoor te stijgen op de bijbehorende index. De grote angst die in 1984 werd beschreven is afwezig. In plaats daarvan is er een onverzadigbare honger om er bij te horen. Behoefte aan en bescherming van privacy is daarbij een belemmering. De verlokking is groot, het gemak, het contact, direct met de hele wereld, geen 3 maar 1 handshake away van iedereen die je maar interessant of belangrijk vindt.

De idealisten dromen van wereldvrede, het verdwijnen van de misdaad, de oplossing voor de armoede in de wereld, uitbannen van ziektes. Door kennis te verspreiden en te delen en de creativiteit van de gehele mensheid te mobiliseren. Maar hoe ver denken we daarin te komen als we hiervoor gebruik maken van de producten van bedrijven die als primaire doel geld verdienen hebben? Hoe mooi en idealistisch de boodschap ook verpakt wordt, het is noodzakelijk dat we daarvoor vrijwillig onze privacy opgeven . Google wil alle bibliotheken digitaliseren. Dag en nacht worden complete bibliotheken gescand en, wat blijkt nu, deze informatie is (voorlopig?) niet beschikbaar. Eerst waarschijnlijk een manier bedenken om dit te gelde te maken zonder imagoverlies. De NS wil dat de betalingen met de OVchip kaart vervangen worden door betalingen met de smartphone, die je dan dus wel móet hebben, met de bijbehorende internetdiensten van de bekende firma’s die met elke muisklik of elke keer dat een app gebruikt wordt een bedrag verdienen. Wie heeft dat directielid op het idee gebracht?

Commercie en idealisme kunnen niet samengaan. De commercie ziet alleen nóg effectievere manieren om ons te laten consumeren, om hun producten en diensten te kunnen afzetten en het geld hun richting op te laten gaan. Dat betekent dat er een tegenwicht gegeven moet worden, vanuit wetgeving en overheid, maar ook vanuit de maatschappij. En hier komen denk ik de honours studenten in beeld. Honours onderwijs gaat over ontwikkeling, het verleggen van eigen grenzen en de rol die je kunt en wilt spelen in de maatschappij. Honours als leiders van de toekomst. Maar leiders van wat voor soort maatschappij? Studenten zien op dit moment de mogelijkheden van de nieuwe media en gebruiken deze met volle overgave, maar waar blijft het kritische geluid? Gaat het uiteindelijk toch om eigen eer en glorie, succes en wat er allemaal bij hoort zoals de critici van honours onderwijs beweren? Krijgen ze gelijk dat honours onderwijs een speeltje is voor de bevoorrechten die het toch al goed hebben? Of laten de honours zelf zien dat ze ook op dit punt verder kijken dan de gemiddelde mens en met een krachtig tegengeluid komen om de uitwassen zoals beschreven in the circle tegen te gaan??

Door Arie Kool, onderzoeker bij het lectoraat Excellentie in Hoger Onderwijs en Samenleving en hogeschooldocent bij de opleiding verpleegkunde

  • Orwell, G. (1949) Nineteen Eighty-Fours, Secker and Wartburg
  • Eggers, D. (1913) The Circle. Lebowski

 

Dit bericht werd geplaatst in Opinie en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s