Naar een cultuur van excellentie? 

Er is een overstelpende hoeveelheid literatuur over bedrijfs- en organisatiecultuur, maar er is weinig geschreven over de cultuur binnen onderwijsinstellingen. Toch wordt het woord cultuur, ook in het hoger onderwijs, vaak in de mond genomen. Professionele cultuur, afrekencultuur, zesjescultuur, ambitieuze studiecultuur, kwaliteitscultuur, cultuur van excellentie…  allemaal begrippen die met cultuur te maken hebben. Ik ken eigenlijk maar één boek dat specifiek over schoolcultuur gaat: Shaping School Culture van Deal en Peterson[i] (2009). Voor het overige zijn er publicaties die vooral over multiculturaliteit in het onderwijs gaan. Cultuur is belangrijk omdat het ons denken en doen vormt. Dat gebeurt vooral in onze vroege jeugd, in gezin, in de buurt en op school. Maar ook studenten zijn nog heel ontvankelijk voor nieuwe invloeden. Zij verlaten veelal het ouderlijk huis, worden opgenomen binnen een nieuwe studieomgeving en beginnen een nieuw leven in een spannende studiestad met nieuwe studiegenoten. Ze leren nieuwe vrienden kennen, doen nieuwe ideeën op, nieuwe codes, nieuwe mores. Ze nemen hun eigen cultuur mee, maar komen ook in aanraking met andere culturen van studenten die ze nog niet kenden. Zo beïnvloeden ze elkaar. Daarnaast worden ze beïnvloed door docenten en anderen die deel uitmaken van de  opleidingsorganisatie, de universiteit of hogeschool. Zo ontstaat een cultuur binnen opleiding, hogeschool of Academie, die tamelijk homogeen kan zijn (bijvoorbeeld door bewuste selectie van studenten en docenten), maar ook heterogeen met verschillende subculturen. Cultuurverandering is niet eenvoudig. Leiderschap speelt daarbij een belangrijke rol. Het neerzetten van heldere kernwaarden en gezamenlijke doelen, voorbeeldgedrag, faciliteren van gewenste veranderingen, vormen van een voorhoede in verandering, het vinden van bijbehorende helden en rituelen, motiveren en waarderen van werkwijzen en opvallende resultaten … Er zijn goede adviezen te geven.  Maar cultuur verander je niet alleen van bovenaf. Het is geen druk op de knop. Cultuurverandering is een proceswaarbij veel factoren, personen en geledingen binnen een organisatie op elkaar inwerken. Door je bewust te zijn van de heersende cultuur en samen een visie te vormen over waar je naartoe wilt, kun je ook samen invloed uitoefenen op de cultuur. Voor het bespreken van de eigen cultuur binnen het hoger onderwijs heeft het Lectoraat Excellentie in Hoger Onderwijs en Samenleving een kleurig vormgegeven boekje gemaakt, waar veel vragen in staan over allerlei aspecten die met school- en studiecultuur te maken hebben. De vragen zijn er om in teams, ook met studenten, te bespreken. De inhoud is vooral gericht op het werken aan een cultuur van excellentie: Wat betekent excellentie voor ons? Wordt excellentie in onze opleiding gewaardeerd? Wat is de manier van doen binnen de opleiding? Zijn er “helden” uit beroep, wetenschap of maatschappij? Welke? Hebben we daar steun aan? Kunnen studenten in elke fase van de opleiding instromen in één of meer honoursprogramma’s? Zijn we tevreden over de deelname aan honoursprogramma’s? Vormen we een stimulerende community? Elk hoofdstuk eindigt met de vraag: wat gaan we doen?  Zo kun je samen plannen maken voor verandering. Het boekje (26 pagina’s) sluit goed  aan bij het Sirius Kompas dat er in is opgenomen en is een gezamenlijke uitgave van het landelijk Sirius Programma en de Hanzehogeschool Groningen.

Door Lammert Tiesinga en Marca Wolfensberger

Dit bericht werd geplaatst in Actuele ontwikkelingen, Onderzoek & wetenschap, Opinie en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s